این تحقیق به بررسی پوشش گیاهی مراتع منطقه نیمه استپی استان فارس با توجه به خصوصیات ادافیکی و فیزیوگرافی می پردازد. در این راستا، یک سایت مرتعی در منطقه انارک مشکان در اقلید فارس به وسعت 11504 هکتار انتخاب شد و جهت تعیین گروه های اکولوژیک گیاهی، در چهار طبقه ارتفاعی 2400 تا 2800 متری اندازه گیری پارامترهای تراکم و وفور در تعداد 268 پلات یک متر مربعی در امتداد 4 ترانسکت 300 متر طولی و 8 ترانسکت 100 متر عرضی در قالب شکل کلی I به تفکیک هر طبقه ارتفاعی صورت گرفت. با استفاده از دو تکنیک DCA و TWINSPAN طبقه بندی پوشش گیاهی بر اساس گروه های اکولوژیک گیاهی انجام شد و سپس با استفاده از نقشه شکل زمین بر مبنای سه نقشه ارتفاع، شیب و جهت در محیط ILWIS شاخص تشابه SÖrenson جهت بررسی شباهت و عدم شباهت میان قطعات نمونه محاسبه و از روی آن تعداد و محل حفر پروفیل خاک تعیین شد. در نهایت در 87 پروفیل بدست آمده عوامل ادافیکی نظیر ساختمان، بافت خاک، کربن آلی K، P، N، pH و Ec آهک و گچ و عوامل فیزیوگرافی شامل ارتفاع، شیب و جهت اندازه گیری شد و با کاربرد دو تکنیک DCA و CCA ارتباط میان خصوصیات پوشش گیاهی و عوامل محیطی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد در شکل گیری 17 گروه اکولوژیک گیاهی عوامل محیطی شامل آهک، سیلت و رس، کربن آلی و پتاسیم در طبقه ارتفاعی 2500-2400 متری، عوامل فیزیوگرافی به همراه pH و رس در طبقه ارتفاعی 2600-2500، در طبقه ارتفاعی 2700-2600 متری عوامل فیزیوگرافی به همراه گچ و pH، شن و فسفر و در طبقه ارتفاعی 2800-2700 متری شن و آهک موثر بوده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

این تحقیق به مطالعه پوشش گیاهی مراتع منطقه استپی استان فارس با توجه به خصوصیات خاکی و پستی و بلندی با بهره گیری از روشهای رسته بندی و طبقه بندی می پردازد. در این راستا یک سایت مرتعی در دشت آباده فارس به وسعت 27295.4 هکتار انتخاب و برای تعیین گروه های اکولوژیک گیاهی، در شیب ارتفاعی 1900 تا 2400 متری اندازه گیری تراکم و وفور در 268 پلات 1 متر مربعی در امتداد 4 ترانسکت 300 متر طولی و 8 ترانسکت 100 متر عرضی در طبقات ارتفاعی 100 متری انجام شد. با استفاده از شاخص تشابه سورن سون و نقشه شکل زمین تهیه شده در محیط ILWIS، تعداد 106 پروفیل جهت نمونه برداری خاک انتخاب و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک نظیر ساختمان، بافت، کربن آلی، K، P، N، pH، EC، آهک، گچ و درصد رطوبت وزنی و عوامل فیزیوگرافی شامل ارتفاع، شیب و جهت اندازه گیری شد. نتایج حاصل از کاربرد دو روش رسته بندی DCA و CCA و طبقه بندی TWINSPAN منجر به معرفی 22 گروه اکولوژیک گیاهی شد. مهمترین عوامل محیطی موثر در استقرار و پراکنش گروه های اکولوژیک گیاهی بافت خاک، اسیدیته، رطوبت وزنی، فسفر، گچ، پتاسیم، آهک، در اراضی دشتی و در دامنه ها و ارتفاعات شیب، جهت و میزان بارش می باشند.

پدیده خشکیدگی پوشش گیاهی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک همواره به عنوان یکی از مشکلات اساسی اکوسیستم های مختلف مطرح بوده است. عوامل متعددی سبب بروز این پدیده در گیاهان می شوند که از جمله مهمترین آنها می توان به عوامل آب و هوایی (کاهش بارندگی و افزایش دما) و حضور آفات و گیاهان نیمه انگلی مانند لورانتوس اشاره کرد. این مطالعه با هدف ارتباط خشکیدگی درختان جنگلی با ساختار توده، عوامل فیزیوگرافی و خاک در جنگل های میان تنگ استان ایلام انجام پذیرفت. برای این منظور پس از تلفیق نقشه های شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا در هر یک از واحدهای همگن یک قطعه نمونه به طور تصادفی پیاده و مشخصه های کمی و کیفی درختان در قطعات نمونه دایره ای شکل به مساحت ١ ٢ آر اندازه گیری و در فرم های آماربرداری ثبت گردید. طبق نتایج به دست آمده مشخص شد زوال درختان بلوط در منطقه مورد مطالعه تحت تاثیر ترکیبی از درختان، توده و رویشگاه است. نتایج نشان داد ٣ ٧ /٥ درصد از درختان بلوط منطقه دچار آسیب دیدگی در اثر پدیده خشکیدگی شده اند که ٥ ٤ درصد آنها دارای فرم رویشی شاخه زاد و ٥ ٨ درصد آسیب دیدگی در محل سرشاخه ها می باشند. درختان در طبقات قطری ٦ ٠ ، ٦ ٥ و ٥ ٠ سانتی متری و ارتفاع ٦ ، ٨ و ١ ٠ متری و همچنین با قطر تاج پوشش ٩ ، ٨ و ٧ متری بیشتر دچار خسارت از ناحیه پدیده زوال بلوط شده اند. نتایج آنالیز ٣ ٠ نمونه خاک بر اساس آزمون t مستقل همچنین نشان دهنده معنی دار بودن اختلاف در برخی از خصوصیات خاک منجمله جرم مخصوص ظاهری، هدایت الکتریکی، ماده آلی، نیتروژن، فسفر و پتاسیم در درختان خشکیده و سالم بود.

هدف از این مطالعه، بررسی گروه گونه های بوم شناختی در رابطه با برخی عوامل فیزیوگرافی و فیزیکی و شیمیایی خاک در حوزه ارشت به مساحت تقریبی 510 هکتار در منطقه حفاظت شده کبیرکوه ایلام است. برای این منظور 67 قطعه نمونه به ابعاد 20×20 متر به صورت منظم- تصادفی (با فواصل 150 متری) در منطقه پیاده شدند. در داخل قطعات نمونه، نوع گونه، تعداد و درصد پوشش درختان و درختچه ها با اندازه گیری قطر کوچک و بزرگ تاج مشخص شدند. برای برداشت پوشش علفی، درصد پوشش هر گونه علفی در سطح چهار میکروپلات 5/1 مترمربعی با استفاده از مقیاس دمین (Domin) مشخص شد. از روش های آنالیز تطبیقی متعارف (CCA) و آنالیز دوطرفه گونه های شاخص (TWINSPAN) برای طبقه بندی رویشگاه و تعیین گروه های بوم شناختی و تعیین روابط آنها با عوامل محیطی استفاده شد. نتایج نشان داد که شش گروه گونه در منطقه مورد مطالعه وجود دارند. در این تفکیک برخی عوامل فیزیکی و شیمیایی خاک و عوامل فیزیوگرافی نقش داشتند. نتایج نشان داد که مهمترین عوامل محیطی موثر در استقرار و پراکنش گروه های بوم شناختی شامل بافت خاک، آهک، ازت، کربن آلی، ارتفاع از سطح دریا و شیب می باشند.

سابقه و هدف: کلاجوک با نام علمی Platychaete aucheri (Boiss. ) Boiss. گیاهی بوته ای از تیره کاسنی (Asteraceae) از گونه های انحصاری و مهم مرتعی جنوب ایران است که در استان های فارس، کرمان، بوشهر و هرمزگان پراکنش دارد. این گونه به دلیل سازگاری با محیط گرم و خشک جنوب، شکل رویشی بوته ای مقاوم به چرای دام، جذابیت در پرورش زنبور عسل، کاربردهای دارویی در طب سنتی و نقش با ارزشی که در کنترل فرسایش آبی و بادی دارد، گونه ای چند منظوره است که می توان در طرح های مقابله با بیابان زایی و احیای مراتع قشلاقی نواحی جنوب کشور از آن استفاده کرد. مواد و روش ها: نمونه برداری از پوشش گیاهی به روش تصادفی-سیستماتیک در داخل پلات های مستقر در امتداد ترانسکت های خطی انجام شد. در مجموع 90 پلات برای سه منطقه بستک، سیرمند و گنو (رویشگاه های اصلی گونه) بکار برده شد. عوامل توپوگرافی مثل ارتفاع از سطح دریا، درصد شیب زمین، جهت جغرافیایی برای هر پلات مشخص گردید. در هر یک از واحدهای اکولوژیکی، پارامترهایی نظیر فراوانی، تعداد پایه ها و درصد پوشش تاجی هر یک از گونه های واقع در داخل پلات ها اندازه گیری شد. همچنین در داخل هر پلات پارامترهایی مثل درصد خاک لخت، درصد لاشبرگ و درصد سنگ و سنگریزه نیز برآورد گردید. تولید علوفه گونه کلاجوک به روش قطع و توزین در داخل پلات ها انجام شد. از هر یک از پلات ها، یک نمونه خاک با سه تکرار (نمونه مرکب) تا عمق 60 سانتی متری خاک برداشت و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن ها اندازه گیری شد. در این پژوهش به مطالعه نیازهای اکولوژیک این گونه با تأکید بر تعیین عوامل اکولوژیک مؤثر بر تغییرات پوشش گیاهی و بررسی پاسخ آن به تغییرات عوامل اکولوژیکی، با استفاده از روش آنالیز تطبیقی متعارفی (CCA؛ Canonical Correspondence Analysis) و مدل جمعی تعمیم یافته (GAM؛ Generalized Additive Models) در استان هرمزگان انجام و تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS17 و CANOC4. 5 انجام شد. بدین منظور سه منطقه بستک، سیرمند و گنو که از رویشگاه های اصلی گونه بودند انتخاب و نمونه برداری از پوشش گیاهی به روش سیستماتیک-تصادفی انجام شد. نتایج: تجزیه و تحلیل پارامترهای خاک مناطق نشان داد که تمام پارامترها به جز فراوانی و اسیدیته خاک در سطح 5 درصد اختلاف معنی دار دارند. بافت خاک در منطقه بستک لومی و شنی لومی، در منطقه سیرمند شنی لومی و در منطقه گنو شنی رسی لومی بود. بیشترین درصد پوشش تاجی کل، تولید علوفه، تعداد پایه، درصد لاشبرگ، درصد پوشش تاجی، ارتفاع هر پایه، مقدار آهک و شن خاک در منطقه سیرمند بود. بیشترین درصد خاک بدون پوشش، هدایت الکتریکی، درصد اشباع و سیلت خاک نیز در منطقه بستک بود. الگوی پاسخ کلاجوک در امتداد شیب درصد شن و آهک، از مدل افزایشی پیروی کرد و با افزایش مقادیر مذکور، فراوانی و درصد پوشش گیاهی آن نیز بیشتر شد. برعکس، پاسخ این گونه در امتداد شیب درصد سیلت و شیب زمین، از مدل کاهشی پیروی کرد و با افزایش مقدار این عوامل، فراوانی و درصد پوشش گیاهی کاهش یافت. الگوی پاسخ گونه در امتداد شیب هدایت الکتریکی، از مدل زنگوله­ای پیروی کرد و حد بهینه رشد آن برای این عامل، 25 دسی زیمنس بر متر بود. همچنین عکس العمل این گیاه به ارتفاع از سطح دریا و رطوبت اشباع خاک، از مدل دو نمایی پیروی کرد. این مدل، نشان دهنده وجود یک محدودیت رقابتی در طول شیب محیطی است. نتیجه گیری: نتایج این بررسی نشان داد که درصد فراوانی و درصد پوشش گیاه کلاجوک، با افزایش شیب درصد شن و آهک و کاهش شیب درصد سیلت و شیب زمین بیشتر شد. حد بهینه رشد گیاه برای عامل شیب هدایت الکتریکی، 25 دسی زیمنس بر متر بود. همچنین عکس العمل این گیاه به ارتفاع از سطح دریا و رطوبت اشباع خاک، از مدل دو نمایی پیروی کرد. بررسی پاسخ گونه کلاجوک در امتداد شیب عوامل توپوگرافی و خاک، اطلاعات ارزشمندی برای تعیین نیازهای اکولوژیکی این گونه ارائه داد که می تواند در مدیریت پوشش گیاهی و عملیات اصلاح مراتع در مناطق مشابه، مورد توجه قرار گیرد.

گیاه بارهنگ کبیر (. Plantago major L) یکی از گیاهان دارویی مهم بوده که در سراسر دنیا در طب سنتی به کار می رود. این تحقیق به منظور بررسی تأثیر عوامل اکولوژیکی و ادافیکی بر مواد مؤثره ی این گیاه صورت گرفت. برای این منظور گیاه بارهنگ کبیر از مناطق مختلف استان مازندران به نام های شوراب، پایین کلا، و پنبه زارکتی جمع آوری گردید. میزان فنول و فلاونوئید عصاره متانولی اسیدی نمونه های گیاهی، به ترتیب با استفاده از منحنی استاندارد گالیک اسید و کوئرستین محاسبه شدند. همچنین فعالیت آنتی اکسیدانی نمونه ها به سه روش بدام اندازی DPPH، نیتریک اکساید و قدرت احیاکنندگی بررسی شد. نتایج ما نشان داد همه بارهنگ های مناطق مختلف، دارای محتوای فنول و فلاونوئید کل و فعالیت آنتی اکسیدانی هستند و میزان فعالیت بیولوژیکی عصاره به میزان فنول و فلاونوئید آن بستگی دارد. از سوی دیگر عملکرد آنتی اکسیدانی گونه ی بارهنگ کبیر تحت تأثیر شرایط آب و هوایی و همچنین خصوصیات رویشگاه و عوامل ادافیکی تغییر می کند. براساس این یافته ها پیشنهاد می شود، شناسایی پتانسیل عصاره ی بارهنگ کبیر و انتخاب رویشگاه و مرحله ی فنولوژی بهینه بسیار ضروری است و امکان فراهم کردن استخراج مواد مؤثره در استفاده های کاربردی از فرآورده ها و توان افزایش عملکرد دارویی گیاهان را سبب می شود.

توسعه و حفظ توازن اکولوژیک زمانی محقق خواهد شد که از سرزمین به تناسب قابلیت ها و توانمندی های آن استفاده گردد. بر این اساس، شناسایی توانمندی های سرزمین پیش از بارگذاری فعالیت های گوناگون بسیار حائز اهمیت است. در غیر این صورت، بسیاری از سرمایه گذاری های انجام شده به هدر خواهد رفت. در نتیجه، ارزیابی توان اراضی جهت کشت محصولات مختلف اولین اولویت راهبردی جهت افزایش تولید و بهینه سازی مصرف منابع می باشد. به منظور بررسی نقش عوامل فیزیوگرافی در توان اکولوژیکی اراضی استان گلستان جهت کشت نخود فرنگی، از سامانه اطلاعات جغرافیایی GIS و روش خطی وزنی WLC استفاده شد. نیازهای زراعی و متغیرهای زمین شناسی که شامل بافت خاک، ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت شیب می باشند از منابع علمی موجود تعیین، درجه بندی و نقشه های مورد نیاز تهیه گردید. برای استانداردسازی داده ها از منطق فازی و برای وزن دهی معیارها از روش تحلیل سلسله مراتبی AHPاستفاده شد. در نهایت، با استفاده از روش ترکیب خطی وزنی WLC در محیط نرم افزار TerrSet نقشه پتانسیل کشت نخود فرنگی تهیه گردید. نتایج وزن دهی معیارها با روش AHP نشان داد که شیب با 2790/0 بیشترین و ارتفاع با 1038/0 کمترین ضرایب را داشتند. همچنین نتایج نشان می دهد که بخش اعظمی از اراضی کشاوزی واقع در مرکز استان (51/70 درصد) دارای شرایط مساعد و 2/13 درصد از مساحت کل اراضی جهت کشت نخود فرنگی مستعد نمی باشد که شامل اراضی واقع در مناطق کوهستانی و مرتفع استان می گردد.

سابقه و هدف: این تحقیق به منظور تعیین اثر عوامل فیزیوگرافی روی تنوع گونه های گیاهی در جنگل های غرب شهرستان بجنورد انجام شد. تنوع زیستی گونه های گیاهی متاثر از عوامل محیطی از جمله عوامل فیزیوگرافی زمین (شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا) است. در این خصوص مطالعات متنوعی در جنگل های دنیا و ایران انجام شده است اما تاکنون گزارش در مورد جنگل های غرب بجنورد منتشر نشده است.مواد و روش ها: مساحت 220 هکتار از این جنگل ها (موسوم به جنگل جوزک- درکش) واقع در ارتفاعات 1400 تا 2000 متر از سطح دریا با جهات مختلف جغرافیایی و شیب های بین 0 تا 80 درصد انتخاب شد. به شکل تصادفی- سیستماتیک تعداد 55 قطعه نمونه 400 مترمربعی برای بررسی گونه های درختی و درختچه ای و 9 قطعه نمونه کوچک 2×2 متری در داخل هر قطعه نمونه بر ای بررسی گونه های علفی مدنظر قرار گرفت.یافته ها: بیشترین تشابه گونه ای به ترتیب بین طبقات ارتفاعی 1600-1400 متر و 1800-1600 متر، جهات شرقی و غربی، و شیب های 20-0 و 80-50 درصد مشاهده شد. با افزایش شیب، هیچ یک از شاخص های تنوع سیمپسون،  غنای مارگالف و یکنواختی هیل تغییری نکردند. بیشترین و کمترین مقدار شاخص های تنوع سیمپسون و غنای مارگالف به ترتیب، به طبقه ارتفاعی 1600-1400 متر و 2000-1800 متر تعلق داشت. بیشترین تنوع گونه ای سیمپسون در دامنه شرقی و کمترین آن در دامنه شمالی مشاهده شد.نتیجه گیری: با افزایش ارتفاع از سطح دریا، تنوع زیستی و غنای گونه ای کاهش یافت؛ همچنین، تنوع زیستی در جهت شمالی تنزل و در جهت شرقی افزایش یافت. حضور برخی عناصر رویش در کنار عناصر هیرکانی این منطقه، سیمایی از پوشش گیاهی را در منطقه ظاهر می سازد که از منظر فیتوژئوگرافی مستلزم مطالعات عمیق تر توسط گیاه شناسان و متخصصان جغرافیای گیاهی می باشد.